Tác dụng phụ và phản ứng có hại của thuốc

Quảng cáo

Website suckhoeconnguoi.net có bài Tác dụng phụ và phản ứng có hại của thuốcHiện nay vẫn còn nhiều người nhầm lẫn giữa tác dụng phụ và phản ứng có hại của thuốc. Trong khi đây là hai khái niệm khác nhau.

Khi đưa thuốc vào cơ thể với mục đích phòng ngừa hoặc điều trị bệnh, hoạt chất dược lý có trong thuốc có thể gây ra nhiều tác dụng ảnh hưởng đến cơ thể người dùng, trong đấy có những phản ứng có hại, những trạng thái bệnh lý có hại do dùng thuốc, thậm chí gây tử vong cho người sử dụng thuốc. Các thuật ngữ liên quan đến cảnh giác dược khá phức tạp và dễ gây nhầm lẫn khi dùng trong y văn trần thuật về quá trình sử dụng thuốc một khi có sự cố xảy ra. Vậy ra sao là phản ứng có hại và làm sao là tác dụng phụ của thuốc trong quá trình điều trị?

Phản ứng có hại của thuốc

“Phản ứng có hại của thuốc (Adverse Drug Reaction-ADR) là phản ứng độc hại, chưa được định trước, xuất hiện ở liều thường dùng cho người để phòng bệnh, chẩn đoán hay chữa bệnh hoặc nhằm thay đổi một chức năng sinh lý” (WHO). Định nghĩa nói trên của WHO chưa kể cả các tình huống thất bại trị liệu, dùng thuốc quá liều, lạm dụng thuốc, không tuân thủ theo khuyến cáo và sơ sót trong thực hành dùng thuốc do loài người gây ra. Tuy nhiên, đây cũng không phải là khái niệm duy nhất.

Một số hiệp hội khoa học dược và các nhà nghiên cứu cũng có thể đem ra những diễn giải cụ thể hơn liên quan đến ADR. Phản ứng có hại của thuốc có thể dự đoán được (nghĩa là có thể kiểm soát, có thể tránh được hoặc không) hoặc chẳng thể dự báo được; nó có thể xảy ra đều đều hoặc không thường xuyên đối với một thuốc hay nhiều thuốc mà hậu quả của nó có thể nghiêm trọng hoặc không nghiêm trọng. Việc phát giác nhanh những phản ứng có hại lệ thuộc vào thời gian xử trí và công tác tổ chức hệ thống Cảnh giác Dược ở từng nơi. ADR cần phân biệt với  những biến cố bất lợi (Adverse Event – AE) là bất kỳ một biến cố nào diễn ra trong qui trình sử dụng thuốc nhưng vẫn không nhất thiết do phác đồ trị liệu bằng thuốc gây ra, đồng nghĩa có thể không có mối quan hệ nhân quả giữa thuốc và biến cố. Như vậy biến cố bất lợi cho dù là những ảnh hưởng do thuốc gây nên (ADR) và do cách sử dụng thuốc (giảm liều, quá liều, ngừng điều trị …).

Có nhiều tình huống tai biến xuất hiện trong công đoạn chữa trị mà lý do không được xác định, có thể do thuốc gây ra, cũng có thể có thể do các nhân tố khác như sự tiến triển nặng thêm của bệnh mà người bệnh đang mắc hoặc do một bệnh khác phát sinh. ADR nặng nhất đó là gây tử vong do dùng thuốc. Tại nhiều nơi, lúc xuất hiện ADR nặng thường quy kết ngay do dùng thuốc là chưa hợp lý. Sốc phản vệ (SPV) là một dạng ADR rất nặng, cho dù gây tử vong kể cả phát giác sớm và cấp cứu đúng phác đồ. SPV có thể do thuốc, do cơ địa, thể trạng của nhóm bệnh nhân, hoặc chính vì quy trình sử dụng thuốc không đúng. Khi tiêm thuốc kháng sinh cho 1 bệnh nhi 3 tuổi với chẩn đoán viêm amidan đã gây SPV, bệnh nhân tử vong mặc dầu đã được cấp cứu tiêm thuốc chống sốc theo phác đồ quy định. Trường hợp này, bệnh nhi đã được chỉ định tiêm 1 loại thuốc kháng sinh mạnh nhóm cephalosporin thế hệ 3 trong trạng thái suy nhược cơ thể, suy dinh dưỡng. Đây là sơ sót trong quy trình sử dụng thuốc gây nên biến cố bất lợi dẫn đến tử vong do SPV.

Tác dụng phụ và phản ứng có hại của thuốc Cấp cứu cho người bệnh bị sốc thuốc.

Tác dụng phụ (TDP)

Tác dụng phụ của thuốc là tác dụng không định trước của một chế phẩm thuốc xảy ra ở liều thường dùng ở người và liên quan đến đặc điểm dược lý của thuốc. Một hoạt chất hoặc kết hợp hoạt chất cũng đều có thể gây ra một hoặc nhiều tác dụng dược lý. Có tác dụng chính và tác dụng phụ. Đôi khi người ta lại lấy cái chính làm phụ hoặc ngược lại, tùy theo mục tiêu điều trị. Như đã biết, tác dụng kháng cholinergic của các thuốc chống trầm cảm ba vòng cũng có thể gây ra các phản ứng phụ như khô miệng, táo bón, bí tiểu tiện. Tuy nhiên, tác dụng phụ không hoàn toàn có hại mà trong 1 số tình huống có thể có lợi và trở thành tác dụng trị liệu chính. Giả sử một bệnh nhân bị trầm cảm và hội chứng ruột kích thích gây tiêu chảy. Lúc này, việc dùng thuốc chống trầm cảm ba vòng sẽ được lợi ích với tác dụng kháng cholinergic của thuốc ngoài tác dụng chống trầm cảm.

Viagra là thuốc chữa trị hỗn loạn cương dương nổi tiếng nhất lịch sử thế giới trong dòng thuốc này. Nhờ có viagra, đời sống hôn nhân và tình dục của nhiều quý ông vốn đang đi vào ngõ cụt vì yếu sinh lý, bất lực, chẳng thể làm mãn nguyện được bạn tình lại tìm thấy lối thoát. Tuy nhiên, ít nào ngờ viên thuốc nổi tiếng này lại được sinh ra từ một sự tình cờ trong qui trình thử nghiệm thuốc tim mạch mà kết quả là người ta lấy phản ứng phụ làm tác dụng chính và thành công rực rỡ về kinh doanh dược phẩm. Cuộc sống đầy đặn và chế độ ăn quá độ dưỡng chất đã xúc tiến sự bùng nổ của các nhóm bệnh liên quan đến chuyển hóa và chế độ sinh hoạt như tăng huyết áp, đau thắt ngực, đái tháo đường… khi đang những thuốc hiện có đã phần nào cũ kỹ, không đem lại hữu hiệu và doanh thu như kỳ vọng. Hãng dược phẩm Pfizer tiến hành tiến hành nghiên cứu và thử nghiệm một loại thuốc chữa trị huyết áp và đau thắt ngực mới có hoạt chất là Sildenafil citrat (viagra).

Năm 1992, viagra được thí nghiệm trên người tại một thị xã nhỏ của xứ Wales.Kết quả nhận được rất khả quan, thuốc kiểm soát được huyết áp và triệu chứng đau thắt ngực. Tuy nhiên những người đàn ông tham gia thử nghiệm nhận thấy dương vật họ cương cứng hơn bình thường và họ thèm muốn tình dục hơn. Điều này khiến nhóm nghiên cứu của Pfizer lưu ý. Năm 1996, viagra bắt đầu được sử dụng chữa trị thực nghiệm trên những người bệnh gặp phải vấn đề về tình dục do mắc các bệnh mãn tính như đái tháo đường, huyết áp, thương tổn cột sống. Kết quả khả quan của viagra trong điều trị hỗn loạn cương dương được ban bố trên rất nhiều tạp chí Y khoa nổi tiếng thời gian đó đánh dấu sự ra đời của cái tên viagra. Đó là tỉ dụ sống động về phản ứng phụ của 1 thuốc nhóm chữa trị tim mạch nhưng lại trở thành tác dụng chính khi trị liệu rối loạn cương dương cho nam giới.

ThS. Lê Quốc Thịnh

Từ khóa bài viết: suckhoeconnguoi.net, tác dụng phụ

Bài viết Tác dụng phụ và phản ứng có hại của thuốc được tổng hợp và biên tập bởi: suckhoeconnguoi.net. Mọi ý kiến đóng góp và phản hồi vui lòng gửi Liên Hệ cho suckhoeconnguoi.net để điều chỉnh. suckhoeconnguoi.net xin cảm ơn.

Bài Viết Liên Quan


Bài Viết Khác


Quảng cáo